Znak jakości – po co nam to?

Czas czytania: 8 min

Jak rozpoznać, w zalewie produktów na rynku, że dostawca gwarantuje konsumentom, iż jego produkt spełnia odpowiednie standardy jakości, a organizacja stosuje procedury zapewniające bezpieczeństwo, jakość lub inne parametry, na których nam zależy np. w produkcji nie testuje na zwierzętach lub nie wykorzystuje dzieci? Zdecydowana większość odbiorców nie ma możliwości sprawdzenia takich kwestii, za to łatwo może ustalić, czy produkt posiada odpowiedni znak jakości.

Nadanie takiego znaku odbywa się wg ustalonych kryteriów, równych dla wszystkich dostawców gdzie odpowiedni zespół specjalistów kontroluje czy dostawca/producent spełnia standardy jakości w badanym zakresie. Dzięki temu odbiorca już nie musi.

Historia znaków jakości

Znaki jakości stanowią jeden z istotnych elementów systemu zapewnienia i kontroli jakości produktów oraz usług, a ich geneza sięga starożytności. Już w kulturze rzymskiej stosowano oznaczenia producentów na amforach zawierających oliwę, wino czy garum (fermentowany sos rybny, podstawowy dodatek w starożytnej kuchni rzymskiej i greckiej), co miało na celu potwierdzenie pochodzenia towaru i jego autentyczności. Były one wczesną formą sygnatury producenta, pełniącą funkcję zarówno informacyjną, jak i prestiżową.

W średniowieczu rozwój cechów rzemieślniczych w Europie przyczynił się do systematyzacji praktyk oznaczania wyrobów. Cechy pełniły funkcję kontrolną, narzucając określone normy wytwórcze oraz nadzorując używanie znaków jakości. Szczególną rolę odgrywały znaki probiercze stosowane w złotnictwie i jubilerstwie, które potwierdzały próbę kruszcu oraz zgodność wyrobu z obowiązującymi regulacjami miejskimi. W tym okresie znak jakości nabrał charakteru instytucjonalnego, stając się narzędziem ochrony konsumenta i reputacji ośrodków produkcyjnych.

Rewolucja przemysłowa w XIX wieku wprowadziła masową produkcję, co wiązało się z koniecznością ujednolicenia standardów. W tym kontekście zaczęły powstawać państwowe instytucje certyfikujące, których zadaniem było potwierdzanie zgodności produktów z określonymi normami technicznymi. Równolegle rozwijały się przepisy dotyczące ochrony znaków towarowych, co wzmocniło znaczenie oznaczeń jako gwarancji jakości i oryginalności.

W XX wieku kluczową rolę odegrały procesy standaryzacji międzynarodowej. Utworzenie Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO) w 1947 roku stanowiło przełom, umożliwiając stworzenie uniwersalnych systemów oceny jakości. W Europie wykształciły się również narodowe i branżowe znaki jakości, m.in. niemiecki „DIN” czy polski symbol „Q”.

Obecnie znaki jakości pełnią funkcję wielowymiarową: są narzędziem ochrony interesów konsumentów, wspierają konkurencyjność przedsiębiorstw oraz kształtują zaufanie na rynkach globalnych. W dobie gospodarki cyfrowej ich znaczenie dodatkowo wzrasta, gdyż stanowią one kluczowy element weryfikacji wiarygodności oferty w warunkach nadmiaru informacji. Istnieją też inne formy wyróżnienia jakości produktów np. nagrody branżowe przyznawane przez zespoły ekspertów branżowych, czego przykładem mogą być nagrody i wyróżnienia dla rozwiązań DSR 4FACTORY.

Najpopularniejsze znaki jakości w Polsce i na świecie

W Polsce najczęściej stosowane znaki jakości to:

„Q” – Znak jakości Q – historyczny polski symbol jakości przyznawany od lat 70., stosowany głównie dla produktów przemysłowych.

• Znak budowlany „B” – krajowy znak, który nanoszony jest na wyroby budowlane gdy ten spełnia wymagania polskiej normy (PN) lub posiada krajową Aprobatę Techniczną. Certyfikacja znakiem B jest wymagana do wprowadzenia jakiegokolwiek wyrobu budowlanego na nasz rynek przy czym możliwe jest zastąpienie go znakiem CE. Zależy to od tego czy wyrób spełnia normy krajowe czy europejskie.

• „Teraz Polska” – przyznawany od 1991 r. wyróżnia innowacyjne i wysokiej jakości polskie produkty i usługi.

• „Poznaj Dobrą Żywność” (PDŻ) – znak Ministerstwa Rolnictwa; dotyczy żywności o potwierdzonych walorach odżywczych i bezpieczeństwie.

• Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP) – unijne oznaczenie dla produktów związanych ściśle z regionem pochodzenia (np. oscypek).

• Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG) – unijne oznaczenie dla produktów powiązanych z określonym obszarem, ale z możliwością częściowej produkcji poza nim (np. kiełbasa lisiecka).

• Gwarantowana Tradycyjna Specjalność (GTS) – dla produktów wytwarzanych tradycyjnymi metodami (np. kiełbasa jałowcowa).

• QAFP (Quality Assurance for Food Products) – polski system jakości żywności, głównie mięsa i wędlin; gwarantuje kontrolę całego łańcucha produkcji oraz wysokie standardy bezpieczeństwa.

Przeczytaj również: Kontrola jakościowa w produkcji – kompleksowe ujęcie

Znaki jakości na świecie

Międzynarodowe i unijne

• ISO 9001 – najpopularniejsza norma zarządzania jakością; stosowana globalnie, potwierdza sprawność procesów w firmach.

• ISO 14001 – norma dotycząca systemów zarządzania środowiskowego.

• CE (UE) – znak zgodności dla wyrobów sprzedawanych na rynku unijnym; oznacza bezpieczeństwo i zgodność z dyrektywami UE. Znak często podrabiany przez bardzo podobne graficznie oznaczenie „China Export”. Oryginalny znak CE ma większy rozstaw znaków niż podróbka oraz pozioma kreska w literze E jest krótsza niż górna i dolna.

• EU Ecolabel – europejski znak ekologiczny przyznawany produktom przyjaznym środowisku (chemia gospodarcza, kosmetyki, tekstylia).

• Fairtrade – międzynarodowy certyfikat sprawiedliwego handlu, gwarantujący uczciwe warunki pracy i produkcji w krajach rozwijających się. Znak ten, zależnie od koloru tła może oznaczać, że wyrób jest w całości zgodny z zasadami certyfikacji (czarne tło) lub tylko jego poszczególne składniki są zgodne z zasadami Fairtrade (białe tło). Dotyczy to w szczególnosci takich składników jak kakao, złoto, bawełna. Może zawierać takze tekst obok znaku dotyczący zakresu certyfikacji np. Fairtrade textil produkction dotyczący certyfikacji pracy osób zatrudnionych przy proukcji tekstyliów.

• MSC (Marine Stewardship Council) – znak przyznawany rybom i owocom morza pochodzącym ze zrównoważonych połowów.

• FSC (Forest Stewardship Council) – certyfikat dla drewna i papieru pochodzących ze zrównoważonej gospodarki leśnej.

Europa

• DIN (Niemcy) – znak zgodności z normami Deutsches Institut für Normung; dotyczy głównie wyrobów technicznych i przemysłowych.

• GS („Geprüfte Sicherheit”, Niemcy) – niemiecki znak „sprawdzonego bezpieczeństwa” dla produktów technicznych i elektrycznych.

• NF (Francja) – znak jakości nadawany przez AFNOR; obejmuje szeroką gamę produktów, od sprzętu AGD po materiały budowlane.

• BRC (Wielka Brytania) – standard jakości i bezpieczeństwa w branży spożywczej.

• UKCA (Wielka Brytania) – znak „UK Conformity Assessed”, odpowiednik unijnego CE, wprowadzony po Brexicie; obowiązuje na rynku brytyjskim.

• RAL (Niemcy) – znak jakości RAL (RAL Gütezeichen) – stosowany w różnych branżach, np. chemia, farby, budownictwo; oznacza zgodność z określonymi normami jakości i trwałości.

Ameryka Północna

• UL (Underwriters Laboratories, USA) – certyfikat bezpieczeństwa urządzeń elektrycznych i elektronicznych.

• NSF (USA) – znak Narodowej Fundacji Sanitarnej; dotyczy głównie bezpieczeństwa żywności i wody.

• Energy Star (USA) – znak efektywności energetycznej przyznawany sprzętowi AGD, RTV i biurowemu.

• CSA (Kanada) – certyfikat bezpieczeństwa produktów elektrycznych i mechanicznych wydawany przez Canadian Standards Association.

Azja

• JIS (Japanese Industrial Standards) – japoński znak zgodności z normami przemysłowymi.

• CCC (China Compulsory Certificate) – chiński certyfikat obowiązkowy dla wielu grup produktów (elektronika, zabawki, sprzęt AGD).

• BIS (India) – znak indyjskiego Instytutu Standardów, obejmujący szeroką gamę towarów.

Przeczytaj również: Metody i narzędzia zarządzania jakością w procesie produkcji: klucz do sukcesu i konkurencyjności

Morze znaków jakości

Zalewa nas prawdziwe morze znaków jakości, coraz trudniej spamiętać co oznaczają i czy cokolwiek „dają” odbiorcy. Stosowanie znaku jakości, jak np. B czy CE, często jest wymagane prawem aby legalnie rozprowadzać produkty na rynku, certyfikacja wyrobów spożywczych może świadczyć o ich bezpieczeństwie lub walorach spożywczych. Wiele znaków jest dobrowolnych gdzie producenci chcą posiadać znak jakości w celach marketingowych aby przekonać do swojego produktu określoną grupę odbiorców. Wspólnym elementem wszystkich są standardy jakości określone przez organizację przyznającą certyfikat. Odbiorca może mieć dzięki temu większą pewność, że producent przywiązuje wagę do swojego procesu produkcji i zapewnia stabilną jakość, która pozwala mu oznaczać swoje produkty konkretnym certyfikatem. Pilnuje tego organizacja przyznająca znak jakości.

Autor:

Waldemar Ścigała

Konsultant ERP 4FACTORY

Przeczytaj również:

Kontrola jakości w przedsiębiorstwach produkcyjnych

Przenikanie się sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego: współczesne wykorzystanie i perspektywy

Krótki przewodnik po systemach zarządzania jakością w firmach produkcyjnych